Het ontwaken van Jan Frazier
Ik heb er toen niet over geschreven, terwijl ik dat natuurlijk wel had kunnen doen. Het levens-veranderende moment van het begrijpen ervan — van het begrijpen van de aard van de verandering die had plaatsgevonden.
Het oh-my-God-moment.
Het was elf maanden later toen ik eindelijk begreep wat het was. Het was begin juli. Peter en ik waren in Maine. We zaten op een rots aan de kust bij de hut. We hadden een boek bij ons, Franklin Merrell-Wolffs Pathways Through to Space. Ik kan de plek in dat boek vinden. Ik kan mijn vinger leggen op de passage die ik hardop las, de woorden die ik net had gezegd in de zilte lucht van een warme dag, toen Peter zei wat hij zei, en toen dacht ik wat ik dacht, en wist ik het plotseling. Wist ik het. Als een donderslag in mijn lichaam, begreep ik plotseling, na al die maanden, wat er de vorige augustus met me was gebeurd.
Peter had net een uitspraak van Merrell-Wolff op ons tweeën toegepast. Inherent aan wat Peter zei was een veronderstelling dat we iets gemeen hadden waarvan ik plotseling besefte dat het niet voor mij gold. Het gold voor hem, maar het gold niet langer voor mij. Ik had het leven dat het overgrote deel van de mensheid kende, achter me gelaten.
Ik zei niets. Maar ik herinner me, oh ik herinner me, het gevoel in mijn borst. Hoe droog mijn mond werd. Hoe volkomen stil ik werd, de verbijsterde ontkoppeling tussen wat er in me omging en wat ik ook zei, waar mijn ogen ook op vielen — Peters gezicht, de oceaan, de wolken, het boek dat op mijn knieën lag. Het gevoel van de rots onder mijn lichaam. Ik herinner me dat ik worstelde om het onzichtbaar te houden, om mijn gezicht op zo'n manier te componeren — een saaie, kenmerkloze manier — dat het geen aandacht op me zou vestigen, dat Peter niet zou zeggen Wat? Wat is het? Ik wilde privacy, zodat ik gewoon kon kijken. Het verwerken van wat ik zojuist had gezien, vergde alle beschikbare middelen.
We moeten zijn doorgegaan met lezen. Ik moet mijn ogen weer naar de pagina hebben gericht, mijn mond produceerde mechanisch de volgende woorden in de volgende zin. Maar alles in mij was lasergericht op wat ik zojuist had gezien.
Het is verlichting. Dat is wat er is gebeurd. Ik ben verlicht geworden.
En toen... toen dit: Het is niet wat ik me had voorgesteld. En... zoveel realisaties, die nu over elkaar heen tuimelen. Deze: Waarom voel ik me niet gelukkig? en: Hoe kon ik het niet hebben begrepen? en: Nu valt zoveel op zijn plaats. Al die maanden waarin ik zag hoe elk dingetje aan mezelf was veranderd, verdwenen, ongedaan was gemaakt. Geen angst, geen reactievermogen, geen verlangen. Het einde van het gevangen zitten in mijn geschiedenis, van het willen controleren of veranderen van andere mensen. Alles verdwenen, gewoon weg.
Ik zie nu, lang na dato, hoe op een bepaalde manier ik echt geluk had dat ik in eerste instantie niet begreep wat er aan de hand was. Omdat ik er geen naam voor had, kon ik het gewoon leven: in de ontvouwing van dit wonderbaarlijke zijn, zonder enige tussenkomende abstracties of concepten, enige voorgevormde hokjes om ervaringen in te laten vallen, ontwikkelingsstadia en al dat soort dingen. Er was niets in mijn hoofd dat me afleidde van de pure ervaring ervan, het onverdunde genot. Zonder ideeën erover, kon ik er gewoon in opgaan.
Soms, als een vrouw bevalt van een baby waarvan ze het geslacht niet van tevoren wist, kiest ze ervoor om een band met hem te krijgen voordat ze de kenmerken ontdekt die zijn leven zo zullen definiëren. Het is gewoon een geliefd wezen, vrij van die bijzonderheid, van definitie. Zo was het voor mij, elf maanden lang. Zonder enige verklaring, en zonder veel drang om er een te vinden, was ik vrij om te feesten, te dansen, om rond te kijken naar het vreemde en wonderlijke terrein.
Maar als ik net zo vastbesloten was geweest om te transformeren als degenen die nu naar mij kijken voor antwoorden — zoekers die meer woorden voor spirituele verschijnselen dragen dan ik ooit heb gehad, die een arm vol ideeën dragen, het gewicht van omslachtig begrip — nou, dan zou ik zeker niet fris en onschuldig aan mijn radicale demontage zijn begonnen. Ik zou niet de vreugde hebben gehad van geen idee, geen weten, of zelfs maar willen weten. Ik heb het allemaal van binnenuit gekregen. Ik heb het geleerd door directe ervaring. Later zou ik er iets over kunnen zeggen, in woorden die uit mijn eigen lexicon kwamen: woorden die niet uit een boek of traditie kwamen, maar in plaats daarvan gegenereerd door mijn hart, mijn geest, de woordenschat en het ritme die ooit zichzelf hadden gevormd tot songteksten, woorden die nu als houwelen worden gebruikt om dit vreemd wonderbaarlijke goud op te graven waarvan ik nooit had geweten dat ik het in me had meegedragen. Ik had geen concepten, geen jargon. Ik had alleen het kloppende hart van de ervaring, zoals het zich van moment tot moment in mijn leven uitleefde. Ik bedacht de woorden terwijl ik bezig was. Nee, ze bedachten zichzelf. Ik wist nauwelijks wat mijn pen zou gaan zeggen, of hoe, totdat ik naar het papier keek en zag wat er stond.
Een grappig ding aan dit alles is hoe het van de buitenkant op opscheppen kan lijken, als je het zegt. Antwoord eerlijk. En er zijn spirituele tradities die duidelijk zeggen dat je het niet moet zeggen, en die zoekers waarschuwen om sceptisch te zijn over iedereen die "claimt". Begrijpelijk. Vanuit een bepaald gezichtspunt. (Er zijn andere manieren om ernaar te kijken.)
Maar dit is het grappige. Vanuit het gezichtspunt van de persoon die zich in de realiteit van de aandoening bevindt, is het gewoon een saai en onopvallend iets. Het lijkt volkomen normaal. Niet buitengewoon. Het voelt precies zoals het leven hoort te zijn. Voor iedereen. Zeker niets om de eer voor op te eisen, niets dat je beter maakt dan andere mensen.
Het is gewoon dat — nou ja, je bent je er absoluut van bewust dat je tot een piepkleine minderheid van mensen behoort wiens gevoel van het "normaal" dit is. En je herinnert je levendig hoe het voelde voordat je was zoals iedereen nog steeds is: leven alsof een door de geest gecreëerde illusie de realiteit is, en denken dat deze manier, deze nieuwe manier, waar illusie is weggespoeld, iets buitengewoons is.
