Stop niet halverwege

Toen Tony Parsons zei: “er is niemand hier” was er, opnieuw, een frisse en originele verwoording gevonden voor het mysterie dat er in het centrum van ons zijn alleen maar heldere leegte is.

Het is een boodschap die maar weinig mensen echt zal aanspreken. Het klinkt zo absurd dat het door de meesten niet eens overwogen zal worden. Het is te overduidelijk niet waar, een gek die maar wat brabbelt, een uitspraak die nergens op slaat. Een hele grote groep van mensen houdt zich bezig met het zoeken naar hun ware zelf en maar een heel erg klein clubje probeert de waarheid van niet-zelf te realiseren.

En een nog veel kleiner clubje realiseert het ook daadwerkelijk. Het is een club die open staat voor iedereen, maar die uiteindelijk altijd maar één enkel lid heeft.

Niet-zelf is als directe ervaring vooral de ondermijning van het geloof dat de persoon een afgescheiden en geïsoleerde entiteit is die onafhankelijk en zelfstandig handelt. Het verdwijnen of oplossen van het onechte zelfcentrum kan gebeuren als het wordt herkend als een hardnekkige bundel van met elkaar verweven gedachten, overtuigingen, gevoelens, strategieën en gewoontes – die gezien en ervaren worden door iets wat open, helder, onveranderlijk en puur is.

Is dat duidelijk dan verdwijnt de hele illusionaire en vooral conceptuele wereld die gebouwd was op de fictie van het afgescheiden zelf. Maar de ervaring dat het Geheel zich via en door de individualiteit kan manifesteren blijft. “Ik ben een holle bamboefluit waardoor Krishna zijn lied kan spelen” en andere poëtische verwoordingen verwijzen naar een openheid die ook actief scheppend is.

Wat wij zijn kan beschreven worden als een beschikbaarheid voor oneindige creatieve energie – al is de individuele expressie daarvan voor ieder van ons wisselend. Individualiteit hoeft geen ontkenning van het Geheel zijn, en het Geheel sluit individualiteit niet uit.

Toch is deze visie niet populair en dat zal het waarschijnlijk ook nooit worden. Voor het merendeel van de mensen die streven naar spirituele vrijheid is de boodschap van advaita te radicaal. Het is niet alleen te veel een “ver van mijn bed show”, maar kan ook, als het te vroeg wordt opgepikt, een nieuwe vorm van onvrijheid worden. 

Het wordt dan een geloof waarbij mensen dingen zeggen als:“er is helemaal geen zelf, er zijn alleen maar onpersoonlijke krachten”. Ze gaan een positie innemen die verdedigd moet worden. “Mijn ideeën over de werkelijkheid zijn superieur want jij gelooft nog in de vrije wil”.

Het is dan in feite contra productief. Het is verwarrend en desoriënterend, helpt niet, maar verlamt. De zoektocht is voortijdig beëindigd en wat rest is de hardheid van een voortijdige en onvolledige conclusie over de aard van het bestaan en de werkelijkheid van het zelf. Dat zijn de moeilijkste gevallen, want volledig onbereikbaar.

Als de ingenomen positie vertaald wordt als: “alles wat ik over mezelf denk is vals, onecht en betekenisloos, en het doet er daarom ook verder niet meer toe wat ik doe of nalaat, want ik besta toch niet en anderen ook niet” dan is het grondig misgegaan. De stroom aan informatie die momenteel over de hersenen bekend raakt wordt dan ook regelmatig in de strijd ingezet; “zie je wel, alleen maar doelloos vurende neuronen”.

Het draagt bij aan moreel nihilisme – het maakt toch niet uit wat je doet. Het haalt het gevoel van doel, richting en zin weg en stampt elk persoonlijk streven plat tot een soort grijze appelmoesbrij.

Wel het inzicht, maar niet de liefde. Wel de verwoording, maar niet de ziel. Wel de boodschap, maar niet de passie. Elk risico uitgebannen door niet langer intiem en kwetsbaar te kunnen zijn.

Als je werkelijk klaar bent voor de realisatie van eenheid dan ontstaat er als vanzelf openheid, vreugde, mededogen, vriendelijkheid en ben je juist meer betrokken bij het leven. Je bent alles omdat je niets bent. Volhouden dat je niets bent is maar de helft van het verhaal, en ook nog eens verreweg het saaiste deel ervan.

Als je er nog niet werkelijk klaar voor bent maar het alleen intellectueel eigen maakt wordt je onecht, onnatuurlijk, apathisch of juist scherp en agressief. Iemand die door anderen vermeden wordt omdat ze wel aanvoelen dat je iemand bent die anderen van zijn waarheidsidee wil overtuigen.

Verlichting is niet alleen maar horen dat het ego een vals zelf is en dat vervolgens gaan herhalen. Verlichting is niet denken dat alles en iedereen een illusie is.

Zelfrealisatie vereist transformatie. Oude conditioneringen moeten opgeruimd worden. Soms gebeurt dat zomaar, maar het is geen effectieve manier van doen om daar op te gaan zitten wachten. Grote kans dat je wordt overgeslagen.

Wat je wel kunt doen biedt geen enkele garantie. Maar toch zijn er strategieën die ontwaken waarschijnlijker maken. Meditatie, zelfonderzoek, therapie soms. Actief zoeken, in contact komen met mensen die zelf-gerealiseerd zijn en bereid om hun visie te delen. Openheid, nieuwsgierigheid, het vermogen om steeds weer conclusies en overtuigingen los te laten. Humor, vaak onderschat.

Het is soms hard werken zonder veel resultaat. Daarom valt het merendeel toch af, of stopt ergens onderweg. Neemt een spirituele persoonlijkheid aan, wordt een zoeker die er niet meer werkelijk in gelooft. Wel zo af en toe een retraite of een satsang bezoeken om zich weer even goed te voelen. De helft van het verhaal willen, de leuke kant met veel sharing. “Zo inspirerend!”

Maar toch zijn er ook altijd de doorzettertjes, de eigenwijzen, de aandachtige jongens en meisjes die geen vragen stellen maar stilletjes na afloop van de bijeenkomsten naar huis gaan en de diepte induiken. Zij die zoeken, zoeken, zoeken,  en niet opgeven. De spirituele Terminators. Die komen er wel. Soms.

En dan gaan ze ook liedjes zingen in de regen, dansen als het ongepast is, lachen als er geen aanleiding is. Zelfherkende eenheid.