Bewondering voor de goeroe
Eigenlijk moet je in Nederland het woord “goeroe” niet gebruiken, want bij de meesten gaan dan meteen de nekharen recht overeind staan: uitbuiting! oplichting! afhankelijkheid! manipulatie! bedrog!
Het is een woord dat eeuwenlang binnen de verhoudingen in bijvoorbeeld India zeer bruikbaar was. Maar in het Westen van de 21ste eeuw heeft het voor velen een dubieuze betekenis gekregen. Omdat eigenschappen als zelfbepaling, kritisch denken en onafhankelijkheid al langere tijd steeds sterker worden gewaardeerd, en er een bevrijding van hiërarchische en knellende verhoudingen tussen individu en godsdienstige instanties heeft plaatsgevonden, is er meestal een zeker ongemak te bespeuren als het woord “goeroe” in een westerse context opduikt.
Het suggereert een terugkeer naar ouderwetse en ongewenste onderlinge verhoudingen tussen enerzijds iemand die zogenaamd alwetend en met veel te veel macht aan het hoofd van organisatie met dubieuze bedoelingen staat, en anderzijds afhankelijke, niet in staat tot kritisch kijkende, schaapachtige leerlingen die een gemakkelijke prooi kunnen zijn voor (seksuele en emotionele) uitbuiting.
Wie een beetje zelf kan nadenken is op zijn minst geneigd tot ironie, en waardeert intellectuele afstandelijkheid, openbare discussie, overleg, en is – zeker in Nederland – uiterst kritisch tot zelfs allergisch voor de notie van hiërarchische verschillen. “Doe maar gewoon”. “Je moet niet denken dat je beter dan een ander bent”. “We zijn allemaal gewoon maar mensen” zijn dan al snel gevleugelde uitspraken en die suggereren dat we het daar toch in ieder geval wel over eens zijn met z’n allen.
In zo’n klimaat is het moeilijk om ruimte te vinden voor de vaak uiterst subtiele relatie tussen de goeroe en de leerling.
Iets wat zo subtiel, kwetsbaar, diep, ontroerend, en transformatief kan zijn is om die reden vaak nauwelijks met anderen te delen. Er is soms niet eens zo veel verschil met verliefd worden en een relatie met de goeroe krijgen. En misschien is het soms maar beter om dat wat zo waardevol is niet met iedereen – of zelfs maar met je beste vrienden en vriendinnen – te willen delen. Het groeit beter in stilte dan in de openbaarheid. Het floreert in de diepte van het Hart, niet in het gekwetter van de geest.
In eerste instantie zal de liefde van de leerling voor de goeroe vaak vooral gebaseerd zijn op een vorm van bewondering en de wens “ook zo” te worden. Wat dat precies inhoudt kan verschillend zijn: de één wil misschien net zo liefhebbend zijn, de ander zou wel net zo goed willen kunnen praten, een derde is vol bewondering voor zijn of haar vermogen om zo stil en vredig te kunnen zijn.
De gerichtheid op de goeroe kan bij tijd en wijle zo sterk zijn dat je allerlei uitdrukkingen, gebaren, maniertjes van doen, zelfs kledingkeuze overneemt. Er is een soort van samensmelten door sterke identificatie.
Daar is op zich niets ergs aan; bewondering en spiritueel verliefd zijn kunnen als een brug zijn die het mogelijk maakt om aan de overkant te komen.
Maar tijdens deze hele fase van de relatie is er de stille onuitgesproken veronderstelling van de leerling dat beiden – goeroe en student(e) – een persoon zijn. De leerling wil een beter mens worden; spiritueler, bewuster, stiller, rustiger, onverstoorbaarder, liefhebbender, etc. En de goeroe wordt gezien als een persoon bij wie die eigenschappen, veel sterker dan bij de leerling, aanwezig zijn. De hele identificatie berust op de notie dat er persoonlijke vooruitgang is te boeken.
Maar een echte goeroe valt niet voor dit verhaal, deze set up. Hij of zij kent zichzelf als onbegrensd bewustzijn waarin zoiets als wereld en persoon een klein dansje doen. De hele bijeenkomst heeft als doel de leerling te helpen zien dat de hele identificatie met de persoon op een misverstand berust waaruit veel lijden voorkomt.
Er is uiteindelijk maar één leraar – bewuste aanwezigheid. De vorm van die leraar is velerlei – man, vrouw, vrolijk, streng, liefdevol, angstaanjagend, etc. Maar die vorm is niet de essentie. En het is niet de bedoeling dat je net als de goeroe wordt – het is de bedoeling dat je vanuit de geleefde ervaring van open helderheid leert leven.
De eigenschappen die je zo bewondert in de goeroe zijn kwaliteiten die je zelf wel zou willen hebben – maar het gaat er uiteindelijk niet om dat het je lukt om een verbeterde versie van jezelf te creëren. Je hebt ook geen toestemming nodig om te zijn. Je bent er al voordat iemand dat zou kunnen goedkeuren. Het is verder prima om geïnspireerd te raken – maar gebruik die inspiratie dan om verder te komen.
De goeroe is een brug. Het is de bedoeling om naar de overkant te gaan, niet om vol bewondering naar de brug te kijken. Maak je goeroe blij – maak hem overbodig door zelfrealisatie.