“Niemand hier” is de volgende kooi

Er zijn heel veel manieren om de waarheid tot uitdrukking te brengen, en gezien de oneindige creativiteit van het bestaan valt te verwachten dat er ook altijd weer nieuwe manieren gevonden zullen worden. Tot expressie brengen is een kunst, en net als bij muziek, dans, sculptuur of schilderen kan dat zichzelf constant blijven vernieuwen. Er zullen daarbij ook altijd verschillen aan te wijzen zijn in de mate waarin dat werkelijk origineel en uniek is. Want soms bevat een expressie zoveel elementen die al eerder door anderen zijn gebruikt dat we het niet echt vernieuwend kunnen noemen, maar onwillekeurig toch een beetje aan een papegaai of een kopieermachine moeten denken.

Dat geldt voor kunst, dat geldt voor satsangs. Er zijn bijeenkomsten die tenenkrommend onorigineel zijn – onder andere omdat door de “cultuur van advaita” iedereen die het wel zo’n beetje begrepen heeft (in plaats van volledig gerealiseerd) plaats kan nemen op een stoel en anderen kan gaan vertellen dat er niets te halen valt, niets te realiseren en dat niemand ook maar iets kan doen in een universum waar nooit iets gebeurt.

Hoopvol misschien voor degenen die toch al niet erg opschoten in hun zoektocht, maar het blijft natuurlijk wel complete boelsjit. Behalve natuurlijk in dat ene geval waarbij juist die manier van formuleren er voor zorgt dat het helemaal duidelijk wordt.

Tony Parsons is heel erg Tony Parsons als hij zegt: “There is absolutely nothing to attain except the realisation that there is absolutely nothing to attain.” Of: The impersonal sees the embodied sense of seeming to be separate and unfulfilled as an illusory state which drives the apparent seeker to search for another illusion called personal enlightenment. Op die manier is het niet eerder verteld en juist door het zo te zeggen kan daardoor een zeker schokeffect ontstaan – iets wat vaak nodig is om het denken uit zijn voorspelbare baan te stoten.

Wayne Liquorman is typisch Wayne als hij zegt: “In that moment of Understanding there was the recognition that nothing had happened. Because there is no one to become enlightened. No one in the entire history of the universe has ever been enlightened. And you're not going to be the first. This Understanding comes about in the absence of anyone to be enlightened, in the absence of anyone to know or understand anything”.

Maar waarheid heeft de onaangename gewoonte om niet meer waar te zijn zo gauw het wordt geloofd in plaats van geleefd. “Er is geen zelf” is niet langer waar vanaf het moment dat het een nieuw geloof wordt. “Er is niemand die ook maar iets kan doen” is niet effectief als dat het nieuwe dogma wordt.

Want zo gauw dat geloof in het nieuwe dogma een positie wordt die we innemen hebben we onszelf vastgenageld en komen we niet langer van onze plaats – terwijl het universum toch overduidelijk in beweging is  en om vloeiende creatieve actie vraagt voor eenieder die werkelijk “hier en nu” wil leven.

Als we termen als “niemand hier”, “niet – zelf”, “er valt niets te doen” gaan geloven hebben we onszelf onmachtig gemaakt. Geen wonder dat er geen vooruitgang meer te bespeuren valt. We zitten vast in een geloof. We verwarren de beschrijving, de expressie, de manier van zeggen met datgene wat beschreven wordt. We zien de menukaart voor het eten aan.

(Mijn lieve schoonmoeder had op een gegeven moment verdriet door het overlijden van iemand van wie ze veel had gehouden. Haar yogaleraar had toen tegen haar gezegd dat ze dat gewoon moest loslaten omdat er eigenlijk niemand was gestorven en niemand verdriet had. Aaarrrggghhh!!! Ik ben natuurlijk naar hem toegegaan en heb hem een harde klap in zijn gezicht gegeven en gezegd dat er niemand pijn had en niemand geslagen had. Hij keek heel verbaasd).

Het concept “niemand” is de kooi geworden. Taal is de barrière, alweer. Iedere vorm van expressie van de nonduale waarheid is een verwijzing – en dus kun je beter rechtstreeks kijken dan in de vinger bijten die naar de maan wijst.

Als we woorden en concepten, ideeën en manieren van zeggen als hulpmiddelen zien zijn ze nuttig. De leer van de boeddha, de woorden van advaita, de satsangs van onze leraar: ze kunnen allemaal gebruikt worden zoals we een polsstok gebruiken om naar de overkant van het water te springen. Maar het zou er nogal bizar uitzien als we vervolgens de polsstok zouden gaan aanbidden.

Waarheid is non-conceptueel. Ja, ook dat is een concept. Maar waar naar wordt verwezen is een directe ervaring, een spontaan en levend weten, een onmiddellijk zien. Iets wat zich nooit laat vangen, iets wat we niet tot een handzaam formaat kunnen terugbrengen zodat het begrijpelijk is geworden.

“Een mysterie dat geleefd moet worden, niet een raadsel dat je kunt oplossen”. Osho

Als we concepten gaan gebruiken om onszelf af te schermen tegen het ontzaggelijke mysterie dat leven heet, als we ideeën van anderen lenen om niet mee te hoeven voelen met het lijden van anderen, als we tevreden een pijpje roken in het besef dat we het allemaal wel aardig door hebben inmiddels, dan zijn we in de val gelopen. Hell, we zijn er niet eens uitgekomen.

Dan zijn we nog steeds een vogel, gevangen in een kooi, die de spijlen bewondert omdat ze zo mooi glanzen.